پلتفرم‌های فروش طلا؛ با مجوز اما بدون قانون جامع

خلاصه:
فروش آنلاین طلا در ایران رشد کرده و برخی پلتفرم‌ها مجوز رسمی دارند، اما صدور مجوز جدید متوقف است تا قوانین جامع تصویب شود. ابهام قانونی و تبلیغات گسترده، اعتماد عمومی به پلتفرم‌ها را تحت تأثیر قرار داده است.

رشد شتاب‌زده فروش طلا به کجا خواهد رسید؟

• در سال‌های اخیر، فروش آنلاین طلا در ایران به یکی از پدیده‌های نوظهور اقتصاد دیجیتال تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که از فعالیت چند فروشگاه کوچک آغاز شد و امروز به مشارکت غول‌های تجارت الکترونیک مانند دیجی‌کالا و اسنپ رسیده است. با وجود استقبال گسترده کاربران، اما این رشد شتاب‌زده، سؤالاتی مهم را در ذهن فعالان و نهادهای ناظر ایجاد کرده:
• آیا قانونی برای فعالیت پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا وجود دارد؟
• در صورت وجود قانون و تعیین نحوه دریافت مجوز، آیا پلتفرم‌ها اقدام به اخذ مجوز کرده‌اند؟
• کدام پلتفرم‌ها اقدام به دریافت مجوزهای قانونی کرده‌اند؟

در این گزارش، ضمن بررسی تاریخچه، چالش‌ها، و واکنش نهادهای نظارتی، به این سؤال مهم پاسخ می‌دهیم که آیا دستورالعمل واحد و شفافی برای مجوزدهی به فروشندگان آنلاین طلا وجود دارد یا نه.

کدام پلتفرم‌های طلا مجوز قانونی دارند؟

فعالیت در قالب پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا نیازمند دریافت مجوز «پروانه کسب سامانه معاملات آنلاین طلای آب شده و مصنوعات طلا و جواهر» از درگاه ملی مجوزها است.

به گفته رضا الفت‌نسب رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی در گفتگو با خبرنگار فکت‌یار، پلتفرم‌هایی که این پروانه کسب را دریافت کرده باشند، فعالیت‌شان قانونی است.

بررسی وضعیت  پلتفرم‌های خرید و فروش طلای آب شده نشان می‌دهد که بسیاری از این پلتفرم‌ها «پروانه کسب سامانه معاملات آنلاین طلای آب شده و مصنوعات طلا و جواهر» را پیش از تعلیق شدن فرآیند صدور مجوز از درگاه ملی مجوزها دریافت کرده‌اند.

لیست پلتفرم‌هایی که مجوز کسب سامانه معاملات آنلاین طلای آب شده و مصنوعات طلا و جواهر را در وب‌سایت خود بارگذاری کرده‌اند به شرح زیر است:

چالش‌های مجوزدهی: چرا صدور مجوز متوقف شد؟

در سوی دیگر ماجرا، معاون مرکز بهبود محیط کسب‌وکار وزارت اقتصاد تاکید کرده است که باتوجه به اینکه الزامات کسب مجوز برای این پلتفرمها ناکافی بوده و دارای خلاءهای مهمی بوده است، فرآیند صدور مجوز تا زمان تدوین و تصویب مقررات جدید معلق شده است.

برخی از موارد قابل توجه که در قانون قبلی مورد توجه قرار نگرفته بود و احتمال بروز چالش برای خریداران طلا را در پی داشت به شرح زیر است:

• عدم توجه به پشتوانه طلای سامانه‌ها در میزان فروش آنها
• چالش‌های تحویل طلای فیزیکی که در اوزان پایین خریداری شده‌اند
• امنیت سایبری پلتفرم و ذخیره اطلاعات در سرورهای داخلی

در نهایت در بهمن ۱۴۰۳، هیأت مقررات‌زدایی به دلیل نگرانی از وضعیت نظارتی، صدور مجوز جدید برای پلتفرم‌های طلا را متوقف کرد و ۵۰ روز به وزارت صمت فرصت داد تا ضوابط جدید را تدوین کند.

بر اساس نامه هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور به دفتر محیط کسب وکار، طرح‌های سرمایه‌گذاری و تامین مالی، قوانین جدیدی از سوی  هیات عالی نظارت بر سازمان‌های صنفی کشور تدوین شده و برای بررسی و ارسال نظر، به نهادهای ذی‌ربط ارسال شده است اما هنوز خبری از تصویب و ابلاغ آنها نیست.

اعتماد عمومی در برابر ابهام قانونی پلتفرم‌های طلا

از طرفی تبلیغات گسترده این پلتفرم‌ها در بیلبوردهای شهری و صداوسیما این ذهنیت را برای افکارعمومی ایجاد می‌کند که مشکل قانونی برای فعالیت پلفترم‌های فروش آنلاین طلا وجود ندارد.

از طرفی دیگر اظهارات دبیر هیات مقررات زدایی و بهبود فضای کسب و کار وزارت اقتصاد مبنی‌بر مهلت 50 روزه به وزارت صمت برای تعیین تکلیف مجوزهای پلتفرم‌های فروش آنلاین طلا باعث ایجاد شائبه در خصوص اعتماد به این پلتفرم‌ها می‌شود.

باتوجه به اظهارات رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی در مورد قانونی بودن فعالیت پلتفرم‌هایی که پیش از این مجوز دریافت کرده‌اند، به نظر می‌رسد که تدوین مقررات جدید از سوی وزارت صمت برای آنهایی است که می‌خواهند پلتفرم جدیدی را تاسیس کنند.